Türkiye'nin 1985 yýlýndan bugüne kadar gerçekleþtirdiði özelleþtirmelerde en þansýz kurum TCDD oldu. 7 limaný özelleþtirme kapsamýna alýnan TCDD'nin 3 limaný þimdilik elde kalýrken, 3 limaný da ihalesi tamamlanmasýna raðmen, hukuki süreç tamamlanmadýðý için henüz devredilemedi. TCDD'nin Haydarpaþa Limaný, özelleþtirme kapsamýndan çýkarýlýrken, Ýskenderun Limaný'nýn ise özelleþtirme ihalesi iptal edildi, Ýzmir Limaný ise 29 aylýk Danýþtay kararýnýn beklenmesinden sonra bu kez ihaleyi kazanan konsorsiyum kredi bulamadýðý için þimdilik elde kaldý. Böylece, TCDD'nin özelleþtirme kapsamýna alýnan 7 limanýndan sadece Mersin Limaný, þimdiye kadar özel sektöre devir edilebildi.  

Küresel mali kriz nedeniyle kredi bulamadýðý için Özelleþtirme Ýhalesini kazananan konsorsiyumun Ýzmir Alsancak Limaný'ný almaktan vazgeçmesi ile oluþan durumun Samsun, Bandýrma, Derince limanlarýnda da yaþanmasý bekleniyor. Çünkü, 2008'den sonra oluþan piyasa koþullarý Ýzmir Limaný ihalesini kazanan Hutchison-Global-Ege Ýhracatçý Birlikleri (EÝB) Limaþ Konsorsiyumu'nda olduðu  gibi TCDD'nin diðer liman ihalelerini kazanan firmalarýn da limanlarda yapýlmasý gereken yatýrýmlar ve ihale bedeli için ihtiyaç duyduklarý krediyi bulmalarýný zorlaþtýrýyor.   

Ýhaleleri kazanan firmalar kredi bulamýyor

Ulusal ve uluslararasý liman projelerinde yer alan ve özelleþtirilen limanlarla ilgili araþtýrmalarýyla dikkat çeken Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Öðretim Görevlisi Yardýmcý Doçent Dr. Ersel Zafer Oral, liman özelleþtirmelerini zorlaþtýran iki büyük sýkýntý yaþandýðýna iþaret etti. Oral, deniz taþýmacýlýðýndaki yük miktarýnýn azalmasý ve kriz nedeniyle kredi olanaklarýnýn zorlaþmasýnýn liman iþletmek için yola çýkan firmalarý sýkýntýya soktuðunu belirterek, "Deniz taþýmacýlýðýndaki yük miktarý 10 yýldýr sürekli artýyordu. Bu artýþýn ayný þekilde devam etmesi bekleniyordu. Ancak bu krizin patlamasý geleceðe iliþkin bütün projeksiyonlarý bozdu. Mevcut özelleþtirme kapsamýndaki limanlarýn hepsi ciddi yatýrýmlar gerektiriyor. Ýhaleyi kazanan firmalar bu yatýrýmlarý yaparak liman kapasitesini arttýrmayý, böylece ödedikleri parayý geri dönüþtürmeyi planlýyorlardý. Henüz krizin ortasýna gelindiyse de denizcilikle ilgili analizlerde 2013 yýlýnda ancak 2008'in yük deðerlerine ulaþýlacaðý tahmin ediliyor. Yani yüklerde büyük düþüþ olmasý bizim bütün projeksiyonlarýmýzý birkaç yýl öteledi” diye konuþtu.

Oral, ikinci sýkýntýnýn da kredi bulmakta yaþandýðýný kaydetti. 2007'de bu tür projelere kredi vermek için sýraya giren kreditörlerin krizden sonra tavýrlarýný deðiþtirdiðini belirteren Oral, þunlarý söyledi: “Bizim de çalýþtýðýmýz liman özelleþtirmeleri var. Krediler için yabancý bankalarla görüþüyoruz. Kreditörler, baþvurularda en az 80'er soru gönderiyor. O sorularý cevaplýyorsunuz, tekrar bir sürü soru gönderiyorlar. Böylece onlarda topu taça atarak süreci uzatmak istiyorlar. Limanlar ciddi yatýrým gerektirdiði ve yük olmadýðý için bu iki sorun alýcýlarý düþündürüyor. TCDD'nin diðer liman özelleþtirmelerinde de ihaleyi kazanan yerli firmalarýn hepsi yurtdýþýndan kredi bulmaya çalýþýyorlar. Þu anda yurtdýþý kreditörleri çok temkinli davranýyor. Dolayýsýyla Ýzmir Limaný'nda olduðu gibi diðer limanlarýn ihalesinde de benzer süreç yaþanacak. Sorunun çözümü için Özelleþtirme Ýdaresi, ihaleye giren diðer firmalarýn da onayýný alarak bu krizi first major sayarak '2 yýl bütün limanlarýn ödemelerini erteliyorum' diyebilir."

TCDD''nin 6 limaný 2.5 milyar $'dan fazla teklif aldý

Özelleþtirme Ýdaresi Baþkanlýðý, TCDD'nin, Bandýrma, Derince, Samsun, Haydarpaþa, Ýzmir, Mersin ve Ýskenderun limanlarýný özelleþtirme kapsamýna aldý. Daha sonra Haydarpaþa Limaný özelleþtirme kapsamýndan çýkarýlýrken, diðer limanlarýn ihalesi gerçekleþti. 6 liman için gerçekleþtirilen ihalelerde toplam 2 milyar 605 milyon 755 bin dolar tutarýnda teklif alýndý. Bandýrma Limaný 175 milyon 500 bin dolar, Ýzmir Limaný 1 milyar 275 milyon dolar, Samsun Limaný 125 milyon 200 bin dolar, Derince 195 milyon 250 bin dolar, Mersin 755 milyon dolar ve Ýskenderun 80 milyon dolarla en yüksek teklifleri aldý. Ancak, bugüne kadar Mersin Limaný dýþýnda süreci tamamlanarak özel sektöre geçen TCDD limaný olmadýðý için devletin kasasýna sadece Mersin Limaný'nýn 755 milyon dolarlýk geliri ve Ýzmir Limaný'nda konsorsiyumun ihaleden vazgeçerek yaktýðý 15 milyon dolarlýk teminat girdi. 

Tüm liman ihaleleri davalýk oldu

Mersin Limaný da gerek Liman Ýþ Sendikasý'nýn açtýðý davalar gerekse Danýþtay'ýn ihaleyle ilgili nihai kararýnýn gecikmesi sonucunda ihale tarihinden ancak 2 yýl sonra ihalede en yüksek teklifi veren Afken-PSA Ortak Giriþim Grubu'na devir edilebildi. 

Ýskenderun Limaný'nýn iþletme hakkýnýn 36 yýllýðýna devir edilmesi yöntemiyle özelleþtirilmesi amacýyla 12 Eylül 2007 tarihinde yapýlan nihai pazarlýk görüþmeleri sonucunda, en yüksek teklif, 195 milyon 250 bin dolar teklif veren Türkerler Ortak Giriþim Grubu kazandý, yine iþletme hakkýnýn 36 yýl süreyle devir edilmesi amacýyla 22 Nisan 2008'de gerçekleþtirilen ihalelerde Bandýrma Limaný, 175 milyon 500 bin dolarla Çelebi Ortak Giriþim Grubu,  Samsun Limaný için ise 125 milyon 200 bin dolar bedelle Ceynak Lojistik ve Ticaret AÞ en yüksek teklifi verdi. Bandýrma Limaný'nýn devri için Liman Ýþ Sendikasý'nýn açtýðý davanýn sonuçlanmasý beklenirken, Samsun Limaný için ise Danýþtay'ýn ihaleyle ilgili nihai kararýný açýklamasý bekleniyor. 

Ýzmir Limaný, için 3 Mayýs 2007 tarihinde gerçekleþen ihalede 1 milyar 275 bin dolar tutarýndaki en yüksek teklifle Global-Hutchison-Ege Ýhracatçý Birlikleri Liman Hizmetleri ve Taþýmacýlýk AÞ Ortak Giriþim Grubu'nda kaldý. Kredi sýkýntýsýný aþamayan Konsorsiyum, Özelleþtirme Ýdaresi'nden iki 45 günlük süre uzatýmýndan sonra 90 günlük süre daha istedi. Özelleþtirme Ýdaresi, süre uzatýmý için ek teminat isteyince Konsorsiyum, daha önce yatýrdýðý 15 milyon dolarlýk teminatý yakarak limaný almaktan vazgeçti. Þimdi, ihalede ikinci en yüksek teklifi sunan Çelebi Grubu'na teklif götürecek.

Ýskenderun Limaný'nýn ihalesi ise Danýþtay kararýyla iptal edildi.

22 yýllýk özelleþtirme serüveni 7 bin 400 davaya konu oldu

Ýstanbul Serbest Muhasebeciler Mali Müþavirler Odasý'nýn 2007'nin sonunda yayýnladýðý 'Yargý Gölgesinde Özelleþtirme ve Yakýn Gelecekteki Takvim' baþlýklý raporunda, 1985-2007 arasýnda 29,9 milyar dolarlýk varlýðýn özelleþtirildiði Türkiye`de, özelleþtirme uygulamalarýna karþý, çoðunluðu çalýþanlar tarafýndan olmak üzere 7 bin 400 dava açýldýðý belirtildi. Açýlan bu davalarýn 4 bininin halen sürdüðü ifade edildi. Devam eden davalarýn arsa spekülasyonu, rant yaratma, görevi ihmal, görevi kötüye kullanma, kamu kaynaklarýna zarar verme, tekel ve kartel oluþturma, haksýz rekabet ortamý yaratma ve vergi kaybý gerekçeleriyle açýldýðý belirtildi.

TCDD limanlarýnýn özelleþtirmedeki son durumlarý

Liman       Ýhale bedeli            Ýhale tarihi                    Durum

                   (milyon $)                                   

Bandýrma  175.5    22 Nisan 2008    Mahkeme kararý bekleniyor

Ýzmir       1.275    3 Mayýs 2007      Firma limaný almaktan vazgeçti

Samsun   125.2    22 Nisan 2008     Danýþtay kararý bekleniyor

Derince    195.2    21 Haziran 2007  Devir bekleniyor

Haydarpaþa   0     Özelleþtirme kapsamýndan çýkarýldý

Ýskenderun   80     12 Eylül 2007         Ýhalesi iptal edildi

Mersin        755     14 Aðustos 2005 Özel sektöre devir edildi

TOPLAM            2.605.750.000