Anketler
En Çok OkunanlarBugün
Bu Hafta
Bu Ay
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
GÜRCÝSTAN'IN TÜRK GEMÝLERÝNE EL KOYMASI...
 |
Jale Nur ECE
jalenur@denizhaber.com |
| GÜRCÝSTAN'IN TÜRK GEMÝLERÝNE EL KOYMASI... |
| Gürcistan, 6 Nisan 1991'de baðýmsýzlýðýný ilan etmiþ olup Abhazlar da baðýmsýzlýk için 1994'e kadar beklemiþtir. Bugüne kadar sadece Rusya ve Nikaragua Abhazya'yý tanýmýþ olup 1995'den bu yana Gürcistan, Rusya ve Türkiye ambargo uygulamaya baþlamýþtýr. Ancak, Rusya 2008'de ambargoyu kaldýrmýþ olup Türk ve Gürcü ambargosu sürmektedir. Türkiye Abhazya ile ticari iliþkilerini sürdürmekte, yýlda 100 milyon dolarlýk ihracat yapmakta ve ayrýca Birleþmiþ Milletlerin de desteklediði biçimde özellikle gýda taþýmasý yapmaktadýrlar (1). Türk gemileri Trabzon Limaný'ndan Abhazya'nýn baþkenti Sohum'a giderken ya da dönerken güzergâh üzerinde Gürcistan'ýn hücum botlarýna yakalanmakta ve alýkoyulmaktadýr (1). 17 Aðustos 2009’da Gürcistan Sinop'un 96 mil açýðýnda Türk Münhasýr Ekonomik Bölgesi’nin hemen dýþýnda seyreden 2800 ton yakýt yüklü Buket adlý tankeri 13 Türk ve 4 Azeri personeli ile birlikte karasularýný ihlal ettiði gerekçesiyle alýkoymuþ ve Poti limanýna çekmiþtir. Türkiye sahillerinden 100 mil ötesi deniz arama kurtarmanýn sorumluluðu dahilindedir (1, 2). Ayrýca, 20 Aðustos’ta Sohum'dan Ýstanbul'a hurda demir getiren bir yük gemisine uluslararasý sularda Sinop açýklarýnda, Gürcistan hücumbotlarý tarafýndan durdurulmuþ ve 7 mürettebatý ile birlikte gemiye el konulmuþtur. Geminin kaçýrýldýðý andan itibaren A1S cihazý kapatýlmýþtýr (1,3). Gürcistan'ýn 15 yýlda balýkçý tekneleri de dahil 100'e yakýn Türk gemisine el koyduðu ve Gürcistan'ýn elinde þu anda 10'a yakýn Türk gemisi ve tutuklu durumda 21 personel bulunduðu belirtilmektedir (4). Trabzon Limaný'ndan Abhazya'nýn baþkenti Sohum'a giderken ya da dönerken güzergâh üzerinde Türk gemilerini yakalanýp alýkoyulmasýnýn uluslararasý hukuk ve anlaþmalar açýsýndan deðerlendirilmesi aþaðýda belirtilmektedir: Yukarýda belirtildiði üzere, Sinop'un 96 mil açýðýnda uluslararasý sularda Türk Münhasýr Ekonomik Bölgesi’nin hemen dýþýnda seyreden Buket adlý tanker Gürcistan hücumbotlarý tarafýndan karasularýný ihlal ettiði gerekçesiyle alýkoyulmuþtur. 1982 Birleþmiþ Milletler Sözleþmesi (UNCLOS)’un “Münhasýr ekonomik bölgede diðer Devletlerin haklarý ve yükümlülükleri” baþlýklý 58. Madde’sine göre “Münhasýr ekonomik bölgede, sahili bulunsun veya bulunmasýn, bütün devletler, iþbu sözleþmenin ilgili hükümlerinde öngörülen þartlar içerisinde, “Açýk denizlerin serbestliði” baþlýklý 87. Maddede söz konusu olan seyrüsefer serbestliðinden yararlanmaktadýr. Ayrýca, UNCLOS’un “Zararsýz geçiþ hakký” baþlýklý 17. ve 19.1 maddelerine göre; “Sahili bulunsun veya bulunmasýn bütün devletlerin gemileri karasularýndan zararsýz geçiþ hakkýndan yararlanýr.” 17. madde “Zararsýz geçiþ hakký”: “Ýþbu SözIeþme hükümleri saklý kalmak üzere, sahili bulunsun veya bulunmasýn, bütün devletlerin gemileri, karasularýndan zararsýz geçiþ hakkýndan yararlanýrlar”. 19.1. Madde "Zararsýz geçiþ": “Geçiþ, sahildar devletin barýþýna, düzenine veya güvenliðine zarar vermedikçe zararsýzdýr”. UNCLOS’un “Sahildar devletin yükümlülükleri” baþlýklý 24.1 maddesine göre; “Sahildar devlet, iþbu Sözleþmede öngörülen haller dýþýnda, karasularýndan yabancý gemilerin zararsýz geçiþlerine engel olmayacak, zararsýz geçiþ haklarýný kullanmalarýný engelleyecek veya kýsýtlayacak yükümlülükler getirmeyecek, belirli bir devletin gemilerine veya belirli bir devletten veya devlete veyahut da belirli devlet hesabýna yük taþýyan gemilere karþý hukuki veya fiili ayrým yapmayacaktýr. UNCLOS’un “Ziyaret Hakký” baþlýklý 110. maddesine göre; “Bir yabancý gemiyle karþýlaþan bir savaþ gemisi 110.1 maddesinde belirtilen konularda ciddi nedenler olmadýkça, bu gemiyi durdurup denetleme hakkýna sahip deðildir. UNCLOS’un 110.3 maddesine göre Þüpheler gerçekleþmezse, durdurulan geminin þüpheleri haklý gösterecek hiç bir eylem yapmamasý þartýyle, maruz kaldýðý her türlü zarar ve kayýp tazmin edilecektir.” UNCLOS’un 110.1 Maddesinde belirtildiði üzere; “Geminin deniz haydutluðu yaptýðý; geminin köle ticaretine karýþtýðý;, geminin izinsiz yayýna hizmet ettiði; geminin tabiiyetsiz olduðu; veya yabancý bir bayrak çekmiþ olmasýna veya bayraðýný göstermekten kaçýnmasýna raðmen, geminin gerçekte savaþ gemisiyle ayný tabiiyette olduðu” durumlar dýþýnda Türk gemilerinin uluslararasý sularda alýkoyulmasýnýn 1982 Deniz Hukuku Sözleþmesi UNCLOS’un ve dolayýsýyla uluslararasý hukukun ihlali olarak düþünülmektedir. Söz konusu durumlar dýþýnda uluslararasý sularda seyreden gemilere alýkoyulmasý UNCLOS’un 101. maddesinde belirtilen deniz haydutluðu kapsamýna girer. 101. madde “Deniz Haydutluðu'nun tanýmý”: Aþaðýda sayýlan fiillerden herhangi biri deniz haydutluluðunu teþkil eder; a) Bir özel geminin veya bir özel uçaðýn mürettebatý veya yolcularý tarafýndan: i) Açýk denizde, bir gemiye veya uçaða veya bunlardaki kiþi veya mallara karþý; UNCLOS’un “Keyfi el koyma halinde sorumluluk” baþlýklý 106. maddesinde deniz haydudu olduðundan þüphe edilen bir gemi veya uçaða, yeter sebep olmadan el konulduðu taktirde bu konuda el koyma iþlemini yapan devletin sorumlu olacaðýný ve gerekli zararlarý tazmin edeceði hükmü yer almaktadýr. UNCLOS’un “Genel Hükümler- Ýyi niyet ve hakkýn kötüye kullanýlmasý” baþlýklý 300. maddesine göre “Taraf Devletler iþbu Sözleþme hükümleri uyarýnca üstlendikleri yükümlülükleri iyi niyetle yerine getirmeli ve iþbu Sözleþmede tanýnan haklarý, yetkileri ve serbestileri hakkýn kötüye kulllanýlmasýný oluþturmayacak biçimde kullanmalýdýrlar. Aksi takdirde bir gemi ve uçaða, yeter sebep olmadan el konulduðu takdirde el koyma iþlemini yapan devlet sorumlu olup gerekli zararlarý tazmin etmek zorundadýr. Konuya uluslararasý anlaþmalar ve teknik açýdan da bakarsak; Uluslararasý Denizcilik Örgütü (IMO) dünya denizlerindeki güvenliði ve trafiði düzenlemek amacý ile Otomatik Tanýma Sistemi (Automatic Identification System (AIS))’ni zorunlu hale getirilmiþtir. AB müktesebatýný oluþturan, “Topluluk Gemi Trafiði Ýzleme ve Bilgi Sistemi Oluþturan 2002/59/EC Sayýlý Direktif; bir üye devlet limanýna gelen herhangi bir geminin, direktifin Ek II’sinde belirtilen zaman çizelgesine uygun olarak, IMO tarafýndan belirlenen performans standartlarýna haiz bir (AIS) cihazýný taþýmasýný zorunlu kýlmaktadýr. Buna göre; uluslararasý sefer yapan 300 groston ve üzerindeki tüm gemiler, uluslararasý sefer yapmayan 500 groston üzerindeki tüm yük gemileri ve tonajlarýna bakýlmaksýzýn tüm yolcu gemileri AIS cihazý taþýmakla yükümlüdür. AIS seyir emniyeti ve deniz güvenliðinin saðlanmasý, arama ve kurtarma, yasadýþý göç ve diðer ihlallerin önlenmesi amacýyla deniz trafiðinin izlenmesini, bilgi alýþveriþini ve seyir halindeki gemilerin anlýk izlenmesini saðlamaktadýr. Bu gemiler, uluslararasý sözleþmelerin, kural ve standartlarýn seyir bilgilerinin korunmasýný öngördüðü durumlar dýþýnda, seyirde veya demirde iken AIS cihazlarýný sürekli açýk ve çalýþýr durumda bulunduracaklardýr (5). Eðer Kaptan AIS’in sürekli çalýþmasýnýn geminin güvenliði ve personelin can emniyetini tehlikeye sokacaðýný düþünüyorsa, AIS cihazý kapatýlabilir. Bu duruma deniz haydutluðunun muhtemel olduðu olarak bilinen yerlerde karþýlaþýlabilir. Böyle bir durumun nedeni gemi jurnaline iþlenmelidir. Kaptan, tehlikeli durum ortadan kalktýktan hemen sonra AIS cihazýný çalýþtýrmalýdýr.
Bu yazýda konuya iliþkin 1982 Birleþmiþ Milletler Deniz Hukuku Sözleþmesi, uluslararasý anlaþmalar ve IMO kurallarý açýsýndan genel bir deðerlendirme yapýlmýþtýr. Söz konusu sorunun bir an önce çözüme kavuþturulabilmesi için teknik ve hukuki boyutunun hukukçular ve uzmanlarca incelenerek deðerlendirme yapýlmasýnýn uygun olacaðý düþünülmekte olup bir an önce gerekli önlemlerin alýnmasý gerekmektedir. Sonuç olarak, deniz ticaretinin iþleyiþini sürdürebilmek, ülkelerin ekonomisi ile bölge ve dünya barýþýný olumsuz yönde etkilememek için uluslararasý hukuk, anlaþma ve kurallarýn yerine getirilmesinin zaruri olduðu düþünülmektedir. 1. http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/12345346.asp “Türk gemilerine Gürcistan darbesi“ 11.09.2009 |
 |
2009-09-24 | Bu yazý | 426 | kere okundu |
 |
 |
SON YAZILARI |
| Gürcistan'ýn Türk Gemilerine El Koymasý... Stratejik Sularda Deniz Haydutluðu ve Korsanlýk Korsanlýk Olaylarý ve Denizde Güvenlik |
YORUMLAR |
