1997 yýlýnda Ýstanbul Boðazý'nda Kýlavuz kaptan olarak görev yapmaktaydým. Mesleðe yeni katýlan bir grup kýlavuz kaptan staja baþlamýþtý. Aralarýnda Fahrettin Aksu Kaptan da vardý. Cuma sabahý talihsiz çarmýh kazasýnda kaybettiðimiz Kýlavuz kaptan meslektaþým Fahrettin Aksu...

Ondan sonra uzun süreler birlikte ayný vardiyada çalýþtýk. Birlikte çalýþmadýðýmýz dönemlerde de çeþitli vesilelerle hep temasýmýz oldu.

12 yýl geçmiþ aradan. Geçtiðimiz Cuma günü sabah erken saatlerde kaza haberini aldýðýmda hepsi bir film þeridi gibi gözümün önünden geçti.

Ýyi bir kýlavuz kaptaný deðil sadece; iyi bir insaný da kaybetmiþtik.

"Sun Genius" adlý reefer tipi gemiyi Harem-Kavak etabýnda kýlavuzlamýþ; gemiden inerken hepimizin  hayatýnýn baðlý olduðu o "pamuk ipliði" talihsiz bir anda kopuvermiþti.

Reefer tipi gemilerin -soðutuculu olmalarý dýþýnda- hemen hemen ortak bir özellikleri daha vardýr.

Hýzlýdýrlar.

Fahrettin Kaptanýn 12 yýllýk kýlavuz kaptanlýk serüveninin son yolculuðu Boðaz sularýndan hýzla akýp geçmiþti.

******

Fahrettin Kaptan için tek kelime söylemem gerekse bu ne olurdu?

Kuþkusuz “Saðduyulu bir insandý” derdim. Aklýma ilk gelen bu olurdu çünkü.

Evet. Saðduyu sahibi bir insandý.

******

Türkçemizde en sevdiðim sözcüklerden birisi de “saðduyu” dur. Eski dilde “aklýselim” ya da “hissiselim” þeklinde dile getirilen, doðru ile yanlýþý birbirinden ayýrma ve doðru yargýlama gücü anlamýna gelen bu sözcük; Ýngilizce'de “Common Sense” ve “Good Sense” tanýmlamalarýyla karþýlýðýný bulur. Ýngilizce'de “filozof” sözcüðünün sözlük anlamlarýndan   birisi de “saðduyulu kimse” dir. Dolayýsýyla saðduyulu kimseleri “filozof” tanýmlamasý içerisine almak da yanlýþ olmaz.

Saðduyu deyip geçmeyin.

Ýnsanlýðýn karanlýklarý aþýp bugünlere gelebilmesinin ve zaman zaman geriye gidiþler, tökezlemeler olsa da uzun süreçte ileriye gitmesinin altýndaki temel motor güç hamurunda var olan  “saðduyu” dur.

Saðduyulu insanlarý zaman zaman kandýrabilirsiniz, yanýltabilirsiniz, ama doðruyu bulmalarýný ve bulduklarýnda da söylemelerini engelleyemezsiniz.

Meslektaþým Fahrettin Aksu için “saðduyulu bir insandý” deyip geçmek bu yüzden eksik bir anlatým olurdu. Saðduyunun insanlar için ve insanlýk için ne kadar önemli olduðuna -hele içinde yaþadýðýmýz bugünlerde- deðinmeden geçmek istemedim bu yüzden.

*****

Saðduyunun önemi, saðduyulu insanlarýn algýlama gücünün yüksek olmasýnda daha fazla anlam bulur.

Eflatun, algýladýðýmýz dýþ dünyanýn esas gerçek olan idealar ya da formlar dünyasýnýn kusurlu kopyalarý olduðunu, gerçeðe ancak düþünce ve tahayyül yoluyla ulaþýlabileceðini savunur. Eflatun'a göre insan ruhu ancak ölümden sonra beden dýþýnda kalýcý olan idealar dünyasýna ulaþacaktýr.(1)

Eflatun'un felsefesine göre bilgi bir algýdýr; hatta aslýnda bilgi, bir algýlama yargýsýdýr. Ýnsan her þeyin ölçüsüdür ve her þey akýþ halindedir.(1)

Eflatunik düþüncede "güzel" kavramý, artýk yerini "iyi"ye, ama "herkes ve her þey için iyi olana" býrakýr.  Deðerler skalasýnýn en üstüne yerleþmiþtir "ÝYÝ". Ama “sübjektif iyi” deðildir bu. Herkes ve herþey için ÝYÝ olmasý esastýr bir þeyin ÝYÝ olabilmesi için. Bu mümkün müdür?

Geçtiðimiz yýl sonu Antalya'da düzenlenen “Arama Konferansý'na katýlarak felsefi yönü aðýr basan bir konuþma yapan Kültür ve Turizm Bakanlýðý Müsteþarý Ýsmet Yýlmaz; kiþilerin mutlu olup olmadýðýný anlamak için  “kendisine sor” þeklinde bir ölçüt ortaya koymuþtu. Yýlmaz'a göre bireyler veya toplumlar için “senin mutlu olman için bunlar bunlar gerekir ve yeter” diye baþkalarý tarafýndan belirlemeler yapýlmamalý; öncelikle “kendilerine sorulmalý” idi. Yýlmaz, konuþmasýnda “Çoðu insan, kendisine en küçük bir söz hakký verildiðinde tahakküm kurmak, kendi söylediðini yaptýrtmak istiyor”(2) diyerek saðduyulu insanlarýn çok azýnlýkta kaldýðý veya görüþlerine önem verilmediði toplumlarda sýkça rastlanan bir rahatsýzlýða  da aslýnda, dikkat çekmiþti.

Saðduyulu önemli bir kiþilik olan Sayýn Ýsmet Yýlmaz'ýn bu belirlemelerinden yola çýkarsak “Saðduyulu insan” tanýmlamasýnýn önemli öðelerinden birisine ulaþýrýz. O da “empati kurma” dürtüsüdür.

Saðduyulu insan ne yapar? Sorusunun insan iliþkilerindeki karþýlýðý, kuþkusuz “empati kurar” olmalýdýr. Yukarýda empati kurma için dürtü kelimesini kullandým, “yeti” demedim. Çünkü empati kurma aslýnda bir yetenek deðildir. Herkesin yapabileceði bir þeydir. Çünkü düþünürsek, kendisini bir baþkasýnýn yerine koymak, bu bana yapýlsaydý diyebilmek aslýnda bir yetenek gerektirmez. Ama saðduyu gerektirir.

Demek ki saðduyu sahibi insan ayný zamanda egosuna da bir ölçüde hakim olabilmiþ, ondan sýyrýlabilmiþ insan olmalýdýr.

******

Eflatun'a göre bilge insanlardan oluþan bir toplum yaratmak olanaksýzdýr. "Yýðýnlar hiç bir zaman filozof olmayacaktýr" der. Dolayýsiyle toplumlarý mutluluða ulaþtýrmak, yönetimin bilge kiþilere teslim edilmesi ile mümkün olur. Eflatun'a göre, "baþa filozoflar geçmez, ya da baþtakiler felsefe yapmazlarsa, insanlýðýn acýlarý asla sona ermeyecektir."

******

Günümüzde insanlýðýn sorunlarýný çözebilecek, belki de  kendi kendisini yok etmesini önleyecek  erdemin adýdýr saðduyu. Saðduyulu insan Afrika'da açlýktan ölen insanýn acýsýný da hisseder, Irak'ta öldürülen masum çocuklarýn da. O insanlarýn orada doðmalarýnýn kendi seçimi olmadýðýný bilmek çok mu zor?  Ýnsan ruhunun sonsuz yolculuðu içerisinde kimin yolunun nereye düþeceðini kim bilebilir? Belki de Eflatun'un sözünü ettiði “herkes ve her þey için ÝYÝ olana” ulaþmanýn yoludur bu. Her biri bilge bireylerden oluþan bir toplum ütopya ise, bu ÝYÝ'ye ne zaman ulaþýlacaktýr?

Yanýtý kýsa bir sorudur bu: “Hiç bir zaman”.

*******

Fahrettin Aksu, iyi bir insandý. Temiz bir insandý. Kimseye haksýzlýk etmek istemeyen haksýzlýða isyan eden bir insandý. 10 Nisan gecesi sabaha karþý meydana gelen çarmýh kazasýnda sadece bir meslektaþýmýzý deðil, iyi bir insaný da kaybettik.

Bu kazadan sonra çarmýh kazalarýyla ilgili pek çok þey söylendi, pek çok þey konuþuldu.

Elbette ki çarmýh kazalarý kýlavuz kaptanýn kaderi deðil.

Çarmýh emniyeti konusu, Baþkan Yardýmcýlýðý görevini 2002 ylýndan bu yana yürüttüðüm Uluslar arasý Kýlavuz Kaptanlar Birliði'nin (IMPA)  sürekli gündem maddelerinden birisidir.

IMPA içerisinde 2002-2004 yýllarý arasýnda Çarmýh Emniyeti Çalýþma Grubu Baþkanlýðýný yürüttüm. Dünya çapýnda Çarmýh Emniyeti Anketi yaptýk. Çarmýhla ilgili en çok görülen eksiklik, aksaklýk ve þikayetleri belirlemeye çalýþtýk.

Bu belirlemelerden sonra IMPA olarak Uluslar arasý Denizcilik Örgütü'ne bir kaðýt sunduk. Bu kaðýtta kýlavuz kaptan transfer düzenekleri ile ilgili bir dizi emniyet arttýrýcý önlem bulunmaktadýr.
Bu önlemlerin uygulanmasý sektör için ilave masraf demek olduðundan kabul edilmesi çok kolay olmamaktadýr. Ancak yine de Denizde Can Emniyeti Sözleþmesi'nin 5. Bölüm 23. Kuralýnda yapýlacak deðiþiklikler için önümüzde 2011'e kadar varacak bir süreç bulunmaktadýr.

*********

Kýlavuz kaptan transfer düzenekleri ile ilgili yapýlacak düzenlemeler Uluslar arasý olmaya muhtaçtýr. Peki ulusal düzeyde yapýlabilecek Hiçbir þey yok mudur?

Elbette var.

Yapýlmasý gerekenlerle ilgili önerilerimi çok ayrýntýya girmeden sýralayayým:

1. Ýstasyondan gemiye-gemiden istasyona veya gemiden gemiye yapýlacak kýlavuz kaptan transferi için uygulama esaslarý belirlenmelidir. Bu esaslar, acil durum (emercensi) talimatlarýný da içermelidir. Bu uygulama esaslarý bir talimatname veya daha iyisi bir Yönetmelik ile zorunlu hale getirilmelidir. 
2. Kýlavuz kaptanlarýn çalýþma koþullarý mutlaka iyi olmalýdýr. Uluslar arasý Denizcilik Örgütü'nün A.827 sayýlý kararýnda vurgulandýðý gibi; kýlavuzlayacaklarý gemiye gitmeden önce fiziksel ve ruhsal olarak dinlenmiþ olmalýdýrlar. Bu da çalýþma koþullarý ve yaþam alanlarýnýn ve iþ programýnýn düzenlenmesiyle olacaktýr.
3. Uluslar arasý alanda yapýlacak iyileþtirmeler için yapýlmakta olan çalýþmalar desteklenmelidir. 
4. Rahmetli Fahrettin kaptan için Ýnciburnu Kýlavuzluk Ýstasyonunda yapýlan törende konuþan DTO Yönetim Kurulu Baþkaný Metin Kalkavan'ýn da deðindiði gibi, her kýlavuz kaptan “kiþisel risk algýlamasý” yapmalý ve ona göre kendisini ayarlamalýdýr. Bunun için her iþ kolunda olduðu gibi Kýlavuzlukta da “güvenlik kültürünü arttýrýcý” çalýþmalara aðýrlýk verilmelidir. Bunlar yönlendirici ve özendirici çalýþmalar olmalýdýr.

Çarmýh kazalarý ülkemizde son 2 yýldýr gündeme geldi. Ama dünyada bu hep gündemdeydi. Dünyada her yýl ortalama 2 kýlavuz kaptan çarmýh kazalarýnda veya gemilere giderken-dönerken yaþadýklarý kazalarda hayatýný kaybetmektedir. Bu sorun  aslýnda yerel olmaktan çok Uluslar arasý bir sorundur. Dolayýsýyla bu konuda yapýlacak her öneri Uluslar arasý alanda ilgi görecektir.

2006 yýlý 21 Aralýk günü Lütfü Kaptan''ý; 2009 Yýlý 10 Nisan günü Fahrettin Kaptan'ý-birbirine yakýn saatlerde- kaybettik. Dilerim ki gerek ulusal gerek Uluslar arasý alanda gerekli çalýþmalar yapýlýr, bitirilir ve deðerli meslektaþlarýmýzý bir anlýk kazalarla kaybetmeyiz.