Tüm semavi dinlerde ve semavi dinler öncesi pagan inanýþlarýný bize yansýtan mitolojik eserlerde Peygamberlerin ,Tanrý ve Tanrýçalarýn  ve bazý ulu kiþilerin belli mesleklerle beraber anýldýðýný görüyoruz.Semavi dinlerin Peygamberlerinden örnek vermek gerekirse :

HZ. ADEM (AS) : Ýlk ziraat mühendisi ve çiftçi idi.

HZ. ÞÝD (AS) :  Dokumacýlarýn, örücülerin ve mensucat sanayiinin ilk kurucusu idi.
/
HZ. ÝDRÝS (AS) : Ýðneyi ilk icad eden, ona delik açan, iplik geçiren olduðundan, terzicilerin- konfeksiyoncularýn- örücülerin piri sayýlýr.

HZ. NUH (AS) : Marangozcularýn- gemicilerin- denizcilerin ve barbaroslarýn piri idi.

HZ. HUD (AS) : Tüccar idi. Bütün tüccarlarýn piri sayýlýr.

HZ. SALÝH ( AS) : Sürülerle develer yetiþtirirdi. Sütlerini hem içer, hem de satýp dünyalýðýný temin ederdi. Salih peygamberin devesi meþhurdur.

HZ. ÝBRAHÝM ( AS) : Kabeyi yeniden inþa ediþiyle, Hz .Süleyman (as)'a ve Mimar Sinan'a önderlik etmiþtir.

HZ. LUD (AS) : Tarihçi idi. Seyyahlarýn, Evliya çelebilerin piridir.

HZ. ÝSMAÝL (AS) : Kara ve deniz avcýlýðý ile geçimini saðlardý. Avcýlarýn piri sayýlýr. 70 dil bilirdi. Tercümanlarýn da piridir.

HZ. ÝSHAK ( AS) : Çoban idi.

HZ. YAKUB ( AS): Çoban idi.

HZ. YUSUF (AS) : Saati ilk icat eden, Toprak mahsulleri ofisini ilk defa kuran, bolluk zamanýnda depolamayý, kýtlýk zamanýnda halka daðýtmayý düþünen bir peygamberdir.

HZ. EYYÜB ( AS) : Ziraatçý idi.

HZ. ÞUAYB (AS) : Ziraatçý idi

HZ. MUSA (AS) : Çobanlýk yapmýþ ve Hz Þuayb (as)'a hizmetçilik etmiþtir.
Bir büyüðe hizmet etmekte peygamber mesleklerinden biridir.

HZ. HARUN (AS) : Vezir idi.

HZ. DAVUD (AS) : Demiri iþleyen, zýrh yapan ve düzenli ordular kuran,
Calut'un ordularýný maðlup eden bir kumandandýr.

HZ. SÜLEYMAN (AS) : Emir, hükümdar idi. Sazlardan zenbil yapardý. Bakýr madenini ilk defa iþleyen O'dur.

HZ. ZÜLKÝFL (AS) : Ekmek piþirirdi, fýrýncýlarýn piri idi.

HZ. ÝLYAS (AS) : Dokumacý ve iplikçilerin piri idi.

HZ. YUNUS (AS): Balýk avlayýp geçinirdi, balýkçýlarýn piri idi.

HZ. ÜZEYR ( AS ) : Bahçývan idi. Meyve aðaçlarýný ilk defa aþýlayan fidan yetiþtiren, budama iþlerini insanlara öðretendir. Bað ve bahçe iþleriyle uðraþanlarýn piridir.

HZ. LOKMAN ( AS ) : Doktorluk ve eczacýlýk mesleðinin piridir.

HZ. ÝSA ( AS) : Avcý idi. Av aleti ile geçimini temin ederdi. Avcýlarýn piri idi.

HZ. MUHAMMED (SAV) : Peygamber efendimiz askerlikte baþarýlý bir ordu kumandaný idi. Aile içinde þefkatli bir baba, müslümanlar arasýnda örnek bir insan, dürüst bir tacir idi. Ýyilerin ve doðrularýn piri, kötülüklerin ve yanlýþlarýn düzelticisi idi.

Yunan mitolojinde de bazý mesleklerle özdeþleþmiþ “tanrý” ve “tanrýçalar”  vardýr.

Zeus : Hükümdar ve babadýr.Göðe ve bütün atmosfer olaylarýna hükmeder.Diðer bütün tanrýlarýn topundan daha güçlüdür.

Hades : Yer altý zenginliklerinin sahibi.Madencilerin piri denebilir.

Hermes : Zeus’un oðlu.Hatiplerin,tüccarlarýn ve hýrsýzlarýn tanrýsý.

Athena : Zeus’un kýzý.Sanat,teknik,barýþ ve savaþýn tanrýçasýdýr

Artemis : Zeus’un kýzý.Hayvanlarýn,bitkilerin ve çocuklarýn tanrýçasýdýr.

Dionysos : Zeus’un oðlu.Þarap,bitki büyütme,bereket ve tiyatro tanrýsý.

Demeter : Zeus’un kýzkardeþi.Tarýmýn,yaþamýn yenilenmesinin tanrýçasýdýr.

Afrodit : Aþk,güzellik,eðlence tanrýçasý.

Apollon : Zeus’un oðlu.Iþýk,kehanet,þiir ,müzik tanrýsý.Salgýn hastalýklarý o gönderir ve iyi eder.Bir anlamda saðlýkçýlarýn piri denebilir.

Poseidon : Zeus’un kardeþi,deniz tanrýsý.Pýnarlarý fýþkýrtan,atlarý ve boðalarý evcilleþtiren odur.

Görüldüðü gibi yukarýda adý geçen mitolojik tanrýlarýn bir kýsmý  sadece bir meslekle deðil birkaç meslekle de özdeþleþtirilmektedir.Örneðin Apollon’un hem saðaltým hem de müzik ve þiirle anýlmasý gibi.

Yunan mitolojisinin temel eserlerinden sadece ikisi olan, Homeros tarafýndan yazýlmýþ “Odysseia” ve Rodoslu Apollonios’un “Argo Gemicilerinin Destaný” adlý eserlerde
 Tanrýça Athena’nýn ayný zamanda denizcilerin ve kýlavuzlarýn piri olabileceðine dair önemli  
ipuçlarý var.Ancak bu bulgular son iki sene içerisinde okuma þansý bulduðum bu iki eserle sýnýrlý olmayabilir ve diðer tüm mitolojik kaynaklar taranarak araþtýrýlmaya deðer diye düþünüyorum.Bu iki eserde bu konuyla ilgili olan alýntýlara geçmeden önce yazýnýn sýkýcý olmamasý açýsýndan bu eserlerle ilgili özet bilgilere yer verelim.

ODYSSEIA : Truva savaþýndan sonra yurduna dönmek için çabalayýp duran Odysseus'un baþýndan geçenler ve onun eve dönüþü sýrasýnda, yurdu Ýthakea'da yaþananlarýn anlatýmý diyebiliriz.

Destan 24 bölümde anlatýlmýþ ancak 5 ana destan parçasýndan oluþuyor:

1. Telemakhia (Bölüm 1-4) : Odysseus'un oðlu Telemakhos'un destanýdýr. Truva savaþý biteli neredeyse 10 yýl olmuþ ama sevgili babasý hala yurduna geri dönmemiþtir. Bu sýrada onun öldüðüne dair söylentiler artýnca, Ithaca'nýn varlýklý erkekleri, annesi Penelopeia'ya talip olup, hepsi birden Odysseus'un sarayýna yerleþmiþlerdir. Bunlarýn iþi gücü yiyip içip, eðlenceler düzenleyip Odysseus'un mallarýný tüketmektir. Bu sýrada Penelopeia'nýn bir karar vermesini, içlerinden birini seçmesini beklerler. Ancak o, kocasýný beklemeye kararlýdýr. Bu durumdan son derece rahatsýz olan Telemakhos, tanrýça Athena'ya inanýr, Odysseus'un öldüðüne dair þüphelerini bir kenara atar ve babasýndan haber alabilmek için Truva'dan dönmüþ olan diðer liderlere onu sormak üzere yollara düþer.

2. Kalypso'nun adasý (Bölüm 5): Tanrýça Athena, Olympos'lu tanrýlarý bir araya toplar ve 7 yýldýr Kalypso'nun adasýnda tutuklu olan Odysseus'un yurduna dönmesine izin vermeleri için onlarý ikna eder. Oysa Su Perisi Kalypso Odusseus'u gerçekten sevmektedir ve kendisiyle kalmasý koþuluyla ona ölümsüzlüðü teklif eder. Ancak yirmi yýldýr görmediði güzel karýsý Penelopeia'yý unutamayan Odysseus bu teklifi reddeder. Yurda dönmesi için izin çýkýnca, kendisine bir sal yapar ve denize açýlýr. Uzun süren fýrtýnalarýn ardýndan Phaiaklarýn ülkesinde karaya vurur.

3. Phaiaklarýn ülkesi (Bölüm 6-9) : Phaiak kralýnýn kýzý Nausikaa, Odysseus'u sahilde bulur, ona giysiler verir ve evine davet eder. Odysseus'u iyi karþýlayan Phaiaklar ona yurduna dönmesi için yardým edeceklerini söylerler.

4. Odysseus'un maceralarý (Bölüm 9-12) : Bu bölüm destanýn merkezidir. Phaiak'larýn kendi þerefine düzenledikleri eðlencede, bir ozan Truva savaþýný anlatan þarkýlar söylemektedir. Bunu duyunca gözleri dolan Odysseus, ona "Neden aðlýyorsun?" diye sorduklarýnda, "O hikayede bahsi geçen benim" diye cevap verir ve Truva'dan 12 gemisiyle ayrýlýþýný ve üç yýl boyunca denizlerde çeþitli tehlikeler atlatýp bütün gemileri ve yoldaþlarýný kaybedip, Kalypso'nun adasýna varýþýný anlatýr. Ardýndan Phaiaklar onu bir gemiyle Ithaca'ya gönderirler.

5. Ithaca (Bölüm 13-24): Odysseus Ithaca’ya sað salim ulaþtý. Yanýna Athena geldi ve karýsýnýn zor durumda olduðunu taliplerin onlarýn evinde Penelope ile evlenmek için yarýþtýðýný tüm servetlerini tüketecek derecede yiyip içtiklerini anlattý. Athena Odysseus’u çoban Eumaios’un yanýna götürdü ve çoban onu yaþlý bir dilenci kýlýðýna soktu. Daha sonra Menelaos’un sarayýna giden Athena, Telemakhos’a Ithaca’ya dönmesini söyledi. Telemakhos aceleyle Sporta’dan ayrýlýp ülkesine döndü. Athena küçük bir oyun oynayarak Telemakhos’u çoban Eumaios’un kulübesine yolladý. Karþýlaþtýðý yaþlý dilencinin babasý olduðunu anlamadý. Athena kýsa bir süre için Odysseus’u normal þekline soktu.Baba oðul kucaklaþýp neler yapacaklarýný kararlaþtýrdýlar. Sarayda bir sürü talip vardý, hepsiyle de baþa çýkmak imkansýzdý. Ertesi gün saraya gitti onu sadece köpeði “Argos” tanýdý. Çok heyecanlanan köpek sevincinden Odysseus’un kollarýnda ölüverdi. Sarayda bulunanlar yaþlý dilenciyle alay ettiler onu itip kaktýlar. Penelope ona acýdý ve ayaklarýný yýkamasý için bir zamanlar Odysseus’un dadýsý olan yaþlý Eurykleia’yý çaðýrdý.             
              

Dadý Odysseus’un ayaklarýný yýkarken ayaðýndaki yara izinden Odysseus’u tanýdý. Athena yine küçük bir oyun oynayýp Penelope’nin bir sýnav yapacaðýný ve sýnavý kazanan taliple evleneceðini açýklamasýný saðladý. Tüm talipler ve Odysseus sýraya girdiler.Sýnavda Penelope kocasýnýn eski yayýný gerebilen ve fýrlattýðý oku on iki halkadan geçirebilenle evleneceðini açýkladý. Tüm talipler denedi ve baþaramadý. Sýra Odysseus‘a gelince hiç zorlanmadan yayý çekti ve on iki halkadan geçirdi. Odysseus yayý tekrar çekti ve adamlarý tek tek öldürdü. Oðlu Telemakhos’da ona mýzraðýyla yardým etti. Athena’nýn da yardýmýyla talipleri öldürdüler.

Penelope onun Odysseus olduðuna inanmýyordu ve onu sýnamak için Eurýkleia’ya yataðý yerine yerleþtir dedi. Odysseus bu lafa çok sinirlendi çünkü yataðý kendisi bir sütun kalýnlýðýnda zeytin aðacýndan yapmýþ ve bu aðacýn etrafýný duvarla çevirip yatak odasý yapmýþtý. Sonra aðacýn tepesini kesmiþ gövdesini tunç baltayla düzeltmiþti ve cilalamýþtý.
Yani yatak yerinden hareket edemezdi.

Odysseus’un anlattýklarý onun gerçek kimliliðinin deliliydi. Çünkü bu yataðýn özelliklerini sadece Odysseus ve Penelope biliyordu.

Karý-koca yataða uzanýp sabaha kadar birbirlerine baþlarýndan geçen olaylarý anlattýlar.

Sabah’tan itibaren kapýlarýnýn önünde ölen taliplerin akrabalarý toplanmaya baþladý, ölülerini alýp aðýtlar yakýyorlardý ve intikam almak istiyorlardý. Oysa olaylarý izleyen Zeus’un kýzý tanrýça Athena barýþ yapmalarý gerektiðini yoksa Zeus’un kýzacaðýný ve lanetini üzerlerinde eksik etmeyeceðini açýkladý bunun üzerine barýþ saðlandý ve Ithaca’da artýk þenlik havasý vardý…….

Kitabýn ilk bölümünde yer alan oðul Telemakhos’un hikayesinde tanrýça Athena’nýn babasýný bulmak üzere denize çýkmasý için onu cesaretlendirdiði görülür.Athena  Telemakhos’u cesaretlendirmekle kalmaz ve teknesi avara ederken ona kýlavuzluk yapar.Bu bölüm Odysseia destanýnda ikinci bölümün sonunda aþaðýdaki satýrlarla yer almaktadýr.

“…Gök gözlü Athene de seslendi Telemakhos’a
çaðýrdý onu güzel yapýlý saraydan dýþarý.
Görünüþü,sesi Mentor’unkiydi týpký :
“Telemakhos,güzel dizlikli yoldaþlarýn,iþte,
hepsi hazýr beklerler buyruðunu.
Haydi davran,gecikmeden çýkalým yola.”
  Athene böyle dedi,tez adýmlarla düþtü öne,
O da yürüdü Tanrýça’nýn arkasýndan.
Vardýklarý zaman gemiye ve denize,
Uzun saçlý yoldaþlarý buldular kýyýda.
  Tanrýsal güçlü Telemakhos onlara dedi ki :
“Haydin,dostlar,taþýyalým yiyeceði içeceði.
Hepsi sarayda hazýr,anamýn haberi yok,
Tek bir hizmetçinin haberi var bundan.”
   Yol gösterdi onlar da yürüdüler izinden.
Ne varsa saðlam güverteli gemiye taþýdýlar,
Telemakhos nereye koyun dediyse koydular oraya.
Bu iþ bitince Telemakhos atladý gemiye.
Kýlavuz Athene geminin gerisine oturdu,
Onun yanýna yerleþti Telemakhos da.
Halatlar çözüldü,kürekçiler geçti ýskarmozlarýn baþýna,
Gök gözlü Athene onlara itici bir yel saldý,
Zephyros,þarap rengi denizde uðul uðul uðuldadý.
Manevra yapýn ,dedi,yoldaþlarýna Telemakhos,
Dinlediler onlar da Telemakhos’un buyruðunu,
Kaldýrdýlar çam direði,diktiler oyuk yuvasýna,
Çarmýhlarý gerip çektiler saðlam kayýþlarla ak yelkeni,
Yelken birdenbire tam ortasýndan þiþiverdi,
Güm güm vurdu karinaya alacalý dalgalar,
Ýþte artýk gemi yola çýkmýþtý.
Dalgalarýn üstünde koþuyordu ha bire,
Uçuyordu enginin baðrýnda,kýra kýra dalgalarý,
Halatlarý baðladýktan sonra boylu boyunca
Tez gidiþli kara tekneye,
Diktiler silme þarap dolu testileri,
Sunu sundular hep var olan tanrýlara,
En çok da Zeus’un gök gözlü kýzýna.
Gemi bütün gece,gün aðarana dek,gitti…”

-Odysseus Sirenlerin þarkýlarýna kanmamak için kendini direðe baðlatýr-

Bu alýntýda gördüðümüz üzere Athena Telemakhos’un babasýný bulmak üzere gemiyle denize çýkmasýný teþvik ediyor ve bizzat onun gemisine kýlavuzluk yapýyor.

Ayrýca Odysseus’u ilk tanýyanýn köpeði Argos olmasý ve kollarýnda sevinçten ölmesi  insanýn köpekle olan dostluðunun binlerce yýllýk klasik bir eserde yer alan güzel bir anlatýmýdýr.

Tanrýça Athena’nýn denizcilere ve gemi manevrasýna olan yardýmlarý mitolojinin en bilinen eserlerinden Rodoslu Apollonios tarafýndan yazýlmýþ “Argo Gemicilerinin Destaný” adlý eserde de görülmekte. Bu eser yunan denizcilerin þimdiki Gürcistan sahillerine altýn postu bulup getirmek üzere yaptýklarý yolculuðun hikayesini anlatýyor.Bu sefer Tanrýça Athena karþýmýza Ýstanbul Boðazýnda çýkarak Argo denizcilerinin boðazý geçmelerine yardýmcý oluyor.Kitaptaki alýntýya geçmeden önce eserde anlatýlan konunun özetini verelim :

ÝASON ( JASON ) VE ARGONAUTLAR : Tesalya’da Ýolkos’ta iktidarý kardeþi Aeson’dan gasp eden Pelias hüküm sürmektedir.
Bir kehanet eriþip Pelias’ýn güçlü ruhunu dehþete düþürdü;ayaðýnda tek sandal olan adamdan uzak durmasý gerekiyordu.Çünkü ölümü onun elinden olacaktý.Günün birinde alana,kendisini Aeson’un oðlu Ýason olarak tanýtan yabancý bir adam varýr.Babasýnýn tahtýný istemeye gelmiþtir.Kentaur Khiron onu Pelion daðýndaki eriþilmez maðarasýnda yetiþtirmiþtir.Yolda sandalýnýn tekini yitirir.Bu iþaretten ürkmüþ olan Pelias ona tahtý devredeceðini açýklar.Þu þartla : O da Kolkhis uzaklarýnda saklý büyülü Altýn Post’u getirecektir.Bu iþ imkansýzdýr neredeyse.Ýason sefer hazýrlýðý yapar.Kahraman Argos ona Argo gemisini inþa eder.Ulaklar tayfa olarak elli beþ kahraman bulurlar.Kahramanlar devamlý açýlýp kapanan Symlegadlar denen kayalýklarla dolu geçitten (Ýstanbul Boðazýnýn Karadeniz çýkýþý ) bir güvercin geçirirler.Birbirine yaklaþan kayalar güvercinin kuyruðunu hafifçe ezer.Bundan cesaret alan kahramanlar Tanrýça Athena’nýn da yardýmýyla kayalýklarý geçerler.Gemi sadece pupasýndan hafif bir çarpmayla zarar görür.

 -Argonautlarýn yaptýklarý yolculuðun haritasý-

Bundan sonra bu kayalýklarýn sihiri bozulacak ve açýlýp kapanmadan sabit kalacaklardýr.
Altýn post hikayesi Yunan denizcilerin altýn getirmek için bu kýyýlara yaptýklarý seyahatlerin hikayesi olsa gerektir.Altýn post imgesine gelince hala Gürcistan’da dere yataklarýnda altýn aramak için koyun postu kullanýlmaktadýr.Koyun postu kumu,taþý geçirmekte ancak altýn parçacýklarýný býrakmamaktadýr.Geçtiðimiz yýllarda Discovery kanalýnda yayýnlanan bir belgesel halen Gürcistan’da bu metotla altýn arayan insanlarýn hikayesini ekrana getirmiþti.
Þimdi Rodoslu Apollonios’un “Argo Gemicilerinin Destaný” isimli eserinde bu bölümün nasýl geçtiðine yer verelim.

-Ýason ve Argonaut’larýn 1963 senesinde çekilen filminin afiþi ve bazý sahneleri-

ÇARPIÞAN KAYALARDAN ARES’ÝN ADASINA

Argo’nun yola çýkýþýný görmüþtü Athena.
Gökyüzünde gezinen bir bulutun üstüne oturmuþ,
Gözlerini ayýramýyordu onlardan.
Kývrýla kývrýla uzanan boðaz ilerledikçe,
Birbirine yaklaþýyordu kayalar,
Dönenen bir akýntý korku salýyordu yüreðine kürekçilerin,
Dümenin yekesini tutan Tiphys,tüm hünerini sergiliyordu
Doðru yönde tutmak için gemiyi.
Bir kývrýmý daha döndükten sonra gördüler korkulu kayalarý.
Birbirlerinden ayrýlmaktaydýlar sessizce.
Yiðit Euphemos pruvaya geçip saldý elindeki güvercini.
Bütün gözler güvercinin uçuþunu izledi.
Birleþip çarpýþtý kayalar az sonra büyük bir gümbürtüyle.
Bulutlara kadar yükseldi azgýn sular,
Yaðmur gibi döküldüler yere,
Büyük bir dalga geldi üstlerine,göklere kaldýrdý Argo’yu

Kýl payý geçip gitmiþti güvercin kayalarýn arasýndan,
Kuyruðundan bir iki tüy býrakarak ardýnda.
Sevinç çýðlýklarý kopardýlar hep bir aðýzdan.
Tiphys baðýrdý asýlsýnlar küreklere olan güçleriyle diye.
Yeniden açýlmaya baþlamýþtý kayalar.
Ve sonuna kadar açýlmadan kapanmayacaklardý bir daha.
Geçerse þimdi geçecekti Argo kayalarýn arasýndan.
Asýldýlar küreklere korkuyla çarparken yürekleri.
Yay gibi kývrýlsa da kürekleri,ilerleyemiyordu Argo,
Azgýn köpüklü dalgalar çekiyordu gemiyi geriye.
Kapanmaya baþlamýþtý bile kayalar.
Ýþte burada koþtu Athena yardýmlarýna.
Sol eliyle tutarken kayalardan birini,
Öteki eliyle itekledi arkasýndan gemiyi.
Rüzgardan hýzlý uçan bir ok gibi atýldý Argo ileri.
Yine de çarpýþýrken kayalar,ucunu kopartmýþtý
Geminin arkasýndaki süslü maskotun.
Onlarýn öteye sað salim geçtiðini görünce,
Fýrlayýp uçtu Athena Olympos’a doðru.

Geçtikten sonra Argo aralarýndan,
Kök saldý kayalar denizin dibine,çarpýþmaz oldu.
Böyle istemiþti tanrýlar,eðer geçerse buradan insanoðlu,
Bir daha çarpýþmayacaktý kayalar.
Kayalarýn devinimi durup da gökyüzünü görünce yeniden,
Korkunun soðuk pençesinden kurtulup
Derin bir soluk aldý Argolular.
Cehennemden kurtulmuþ gibi mutlu oldular.
“Baþardýk” dedi Tiphys sonunda,”Argo saðlam,biz saðýz”
Athena’ya borçluyuz bu baþarýyý…”

Eserdeki anlatýmda görüldüðü gibi Argo denizcileri ancak Athena’nýn yardýmýyla Ýstanbul Boðazýný  geçebiliyorlar. Ýnsanoðlunun sadece   kendi becerisi ve gücü  ile buralardan geçemeyeceði ,böylece antik çaðlarda da ne kadar zorlu bir suyolu olduðu vurgulanýyor.

Athena yolculuðun sadece bu evresinde deðil baþýndan sonuna kadar Argo gemicilerini korudu ve kolladý.Hatta geminin yapýmýna bile katkýsý olduðu anlatýlmaktadýr.Gemiye pruva direði olarak Dodone meþesinden konuþma ve kehanet yeteneði bulunan bir direk yerleþtirmiþtir.
              
Athena’nýn denizcilere  bir çok konuda yardýmcý olmasý onun diðer özelliklerinin yaný sýra ayný zamanda denizcilerin hamisi de olduðunu  göstermektedir

Bir alt parantez olarak bu iki eserde de Athena gemi manevrasýna yardýmcý olmuþtur ki bu da bize onun ayný zamanda kýlavuz bir tanrýça olduðunu düþündürmektedir.Ayrýca Ýstanbul boðazýnýn son þeklini almasýnda kayalýklarý eliyle tutup itmesi anlatýlarak ona  önemli ve onursal bir paye verilmiþtir.

Athena’nýn diðer mitolojik eserlerde de bu yönleriyle yer alýp almadýðý denizciler açýsýndan araþtýrýlmaya deðer enteresan bir konudur.